Βομβιστική επίθεση στις Βρυξέλλες

Αισθανόμουν ανέκαθεν πολύ τυχερός που δεν γνώρισα πόλεμο στην πατρίδα μου σ' ολόκληρη την ζωή μου που, ήδη, δεν είναι μικρή.

Παραμένω τυχερός αναμφίβολα, και μάλιστα πολύ. Μα έχω αρχίσει ν' αναρωτιέμαι μήπως η αίσθηση ότι δεν έχω γνωρίσει πόλεμο είναι λάθος.

Κάθε γενιά μέχρι τώρα έχει τον πόλεμό της. Ο πόλεμος της ανοιχτής φιλελεύθερης κοινωνίας, πατρίδα μου κι αυτή, με την πιο σκοτεινή από τις μορφές της αυταναφορικής σκέψης

"είμαι τόσο πεπεισμένος για το δίκιο μου που αισθάνομαι ότι είναι θεμιτό (ή, ακόμα χειρότερα, καλό, ή ακόμα χειρότερα, ηθική μου υποχρέωση) να καταστρέψω ζωές και μάλιστα μαζικά και μάλιστα άσχετων",

δείχνει να βρίσκεται στην αρχή του, και να πρόκειται να διαρκέσει πολύ. Μήπως τελικά δεν την γλίτωσε ούτε η δική μου γενιά; Μήπως είναι αυτός ο δικός μας πόλεμος;

Θα έχει πολύ άσχημες στιγμές και κρίσιμες, σαν την σημερινή, κι ακόμα πολύ χειρότερες φοβάμαι. Μα για την τελική έκβαση είμαι αισιόδοξος. Η ανθρωπότητα προχωρά μέσα κι από τις υπαναχωρήσεις της που προκαλούν καινούριους αγώνες.

Το ερώτημα ποιός θυσιάζεται σ' αυτούς και ποιός επωφελείται των θυσιών των άλλων που πάντα το εύρισκα τόσο δύσκολο, επανέρχεται πάλι σήμερα τόσο έντονο όσο πάντα και ισχύει στο ακέραιο για όλα τα θύματα των Βρυξελλών, νεκρούς, τραυματίες και τους αγαπημένους τους.

Σε όλους όσους έχουν τώρα να ζήσουν μ' αυτό,

Κουράγιο.

Η Ανισορροπία του ... Nους και ο Αυταρχικός Φιλελευθερισμός

Με αφορμή την διαμάχη για το έργο που ανέβαζε το Εθνικό Θέατρο "Η ισορροπία του Nash" που, μετά από έντονες διαμαρτυρίες, κατέβηκε εν τέλει με απόφαση του Εθνικού και πάλι, και με αφορμή τον σχετικό διάλογο στα κοινωνικά μέσα, έγινα χτες πολύ σοφότερος.

Έμαθα ότι υπάρχουν πολλοί, ανάμεσά τους και φιλελεύθεροι, που στο όνομα της ελευθερίας της τέχνης, δεν ενοχλούνται που η δολοφονία άσχετων κι ανύποπτων πολιτών εξασφαλίζει, αντί αποκλεισμού, ακόμα μια φορά προνομιακή πρόσβαση σε δημόσιο βήμα σε αυτουργό, που μάλιστα παραμένει ρητά αμετανόητος.

Έμαθα ότι υπάρχουν αρκετοί και μάλιστα και φιλελεύθεροι, που θέλουν να πληρώνουν οι φορολογούμενοι το Εθνικό για να ανεβάζει ό,τι θέλει, και να βγάζουν και τον σκασμό όταν δεν συμφωνούν, διότι η ελευθερία της έκφρασης είναι ιερή εκτός αν διαμαρτύρεται κάποιος για τις επιλογές του Εθνικού, οπότε είναι λογοκρισία.

Έμαθα ότι ο ιδεαλισμός μπορεί να φτάσει μέχρι του σημείου να θεωρεί λογικό ότι θεατρικές παραστάσεις γίνονται με "αυστηρά καλλιτεχνικά κριτήρια". Και μάλιστα παραστάσεις με θέμα την τρομοκρατία. Και μάλιστα από δημόσιο οργανισμό όπως το Εθνικό Θέατρο. Και μάλιστα με συγγραφέα έναν αμετανόητο τρομοκράτη.

Έμαθα, αυτό είναι από τα πιο χαριτωμένα, ότι ο μόνος τρόπος για να έχει κάποιος θεμιτή έντονη αντίρρηση για το τι ανεβάζει το Εθνικό, είναι ... πρώτα να δει το έργο.

Έμαθα ότι, για πολλούς, ο μόνος τρόπος να διορθωθεί μια κακή επιλογή του Εθνικού χωρίς λογοκρισία είναι να ... επιμείνει το Εθνικό σ' αυτή την κακή επιλογή μέχρι τέλους. Επίσης ότι, όταν το Εθνικό επιλέγει ν' ανεβάσει ένα έργο αυτό είναι ελευθερία της έκφρασης ενώ όταν επιλέγει να το κατεβάσει, αυτό είναι λογοκρισία.

Έμαθα ότι το Εθνικό μπορεί να απορρίπτει ό,τι θέλει, πάντα, και τελείως ελεύθερα, αν όμως απορρίψει κάτι εκ των υστέρων λόγω έντονων διαμαρτυριών κάποιων πολιτών, αυτό δεν είναι τίποτα λιγότερο από σκοταδισμός.

Έμαθα ότι, για κάποιους υπερασπιστές της ελευθερίας της έκφρασης, αν ένα έργο επιλεγεί για το Εθνικό και τελικά δεν ανεβεί στο Εθνικό, αυτό ισοδυναμεί με απαγόρευση του έργου.

Έμαθα ότι αν η πλειοψηφία πιέζει για να κατέβει ένα έργο από το Εθνικό αυτό είναι η καταπίεση της πλειοψηφίας στην μειοψηφία, ενώ αν η πλειοψηφία πιέζει για να χρηματοδοτήσω εγώ κάποιο έργο που το βρίσκω απαράδεκτο, αυτό είναι ελευθερία της τέχνης.
Έμαθα ότι, αν κάποιος δεν έχει αντίρρηση να συντηρείται το Εθνικό με χρήματα των φορολογουμένων, δεν μπορεί να έχει αντίρρηση για καμμία συγκεκριμένη παράσταση του Εθνικού και για κανέναν λόγο, χωρίς να θεωρηθεί υπέρ της λογοκρισίας.

Έμαθα ότι ένας φιλελεύθερος που κάνει έντονη αρνητική κριτική σε μια επιλογή ενός δημόσιου φορέα τέχνης, είναι συγκρίσιμος με έναν μουλά που εκδίδει φετφά θανάτου για τον δημιουργό και χειρότερος από τους φανατικούς που τον καταριούνται και τον κυνηγάνε να τον σκοτώσουν, ασχέτως που ο φιλελεύθερος δεν ζητά βέβαια ούτε να διωχθεί ο δημιουργός ούτε καν ν' απαγορευτεί το έργο.

Έμαθα ότι η διαφωνία και η διαφορετική άποψη εξακολουθεί να σημαίνει ότι οι διαφωνούντες μαζί μας δεν ξέρουν τι τους γίνεται, και δεν μας δημιουργεί την υποχρέωση ν' απαντάμε μ' επιχειρήματα, όσο κι αν έχουμε συμφωνήσει μαζί τους στο παρελθόν, κι όσο κι αν συμφωνούμε μαζί τους γενικώς. Αυτό όμως, για να είμαι τελείως ειλικρινής, το ήξερα κι από πριν.

Έμαθα ότι το "αυτό είναι σωστό επειδή αυτό υποστηρίζω εγώ που ξέρω κι αυτό που λες εσύ είναι λάθος επειδή εσύ είσαι απλώς ανάξιος να κρίνεις" εξακολουθεί να θεωρείται πρώτης γραμμής επιχείρημα για πολλούς που έχουν μεγάλες ευαισθησίες για κάθε άλλη τέχνη εκτός απ' αυτήν του διαλόγου.

Έμαθα ότι εξακολουθούμε να έχουμε άγρια μεσάνυχτα από το τι έχουμε, ευτυχώς, σε αφθονία ως κοινωνία, ελευθερία της έκφρασης, και τι μας λείπει σε βαθμό έντονης κοινωνικής δυσλειτουργίας, ο σεβασμός.

Έμαθα ότι είμαστε μια ωραία ατμόσφαιρα είμαστε.
Ψέματα πάλι, κι αυτό το ήξερα κι από πριν.

Απάντηση στον Χριστόδουλο Ξηρό

Μην παρεξηγήσεις το ήρεμο ύφος μου. Δεν ενδιαφέρομαι για συνομιλία. Δεν θέλω να ξέρω την ιστορία σου. Σου απευθύνομαι αποκλειστικά για να τοποθετηθώ απέναντι σ' εσένα και τις πράξεις σου. Ως άνθρωπος μπορεί να έχεις τα δίκια σου, όλοι έχουμε κάποια. Δεν σου γράφω όμως για να σε συμπονέσω για την παιδική σου ηλικία, δεν με νοιάζει αυτή την στιγμή να καταλάβω τον πόνο σου. Μ' ενδιαφέρει να εκδηλώσω τον θυμό μου. Ούτε να προσπαθήσω να σου εξήγήσω ενδιαφέρομαι ή να σε μεταπείσω για οτιδήποτε. Αυτό που θέλω είναι να μην υπάρχει αμφιβολία ότι, ασχέτως πώς βρέθηκες να κάνεις αυτές τις επιλογές, εκ του αποτελέματος δύσκολα βάζω άλλον εχθρό που αντιπαθώ περισσότερο από σένα.

Η πικρή αλήθεια είναι ότι έχεις δίκιο, η δημοκρατία μας έχει πολλές τρύπες. Κάθε δημοκρατία έχει πάντα, και η δική μας αυτή την εποχή πολύ περισσότερες από τις αναπόφευκτες. Μερικές μάλιστα τόσο μεγάλες που ακόμα και κάποιος με τα δικά σου μυαλά και τα δικά σου εγκλήματα, χωράει για να περάσει ανάμεσα και να βγει από την φυλακή.

Έχεις δίκιο και που μιλάς για προβλήματα. Ναι έχoυμε πολλά προβλήματα. Και το μεγαλύτερό μας πρόβλημα είσαι εσύ κι η αυτοαναφορική σου παράνοια. Μην το παίζεις ότι νοιάζεσαι για μας ούτε ότι όλ' αυτά τα κάνεις για χάρη μας. Το ξέρουμε καλά ότι τα κάνεις για να αισθανθείς καλύτερα ο ίδιος. Να μας λείπει η "βοήθειά" σου. Μας είναι πολύ σαφές ότι, δήθεν επειδή έχει σοβαρές κακοτεχνίες, θέλεις να γκρεμίσεις το σπίτι μας επάνω στα κεφάλια μας. Θέλουμε δημοκρατία καλύτερη απ' αυτή που κατηγορείς, ναι, εσύ όμως το μόνο που ξέρεις να κάνεις και το μόνο που θέλεις είναι να την καταστρέψεις τελείως.

Αισθάνεσαι ήρωας, το πιστεύω. Γνώριζε όμως ότι εμείς δεν σε βλέπουμε καθόλου έτσι. Ξέρουμε ότι, κατά βάθος, έχεις διαλέξει το εύκολο. Γνώριζε ότι για κάθε ζωή που αφαιρείς εμείς μετράμε τις ευχές που χρειάστηκε για να γίνει, για κάθε ζημιά που κάνεις, τον κόπο που θα χρειαστεί για να επουλωθεί. Βρίσκουμε πολύ δυσκολότερο αυτό που προσπαθούμε εμείς απ' αυτό που στοχεύεις εσύ. Και δεν σε θαυμάζουμε καθόλου. Ξέρουμε το κίνητρό σου ανεξάρτητα από το τι επικαλείσαι. Ότι "κολώνεις" στις δυσκολίες και στα εμπόδια τόσο που το μόνο που μπορείς να σκεφτείς είναι να τα γκρεμίσεις όλα για ν' αρχίσεις από την αρχή. Σπουδαίο σχέδιο! Είσαι τόσο αδύναμος που δεν αντέχεις τίποτα λιγότερο από την φαντασίωσή σου και φαντασιώνεσαι επιπλέον ότι χωρίς περιορισμούς από το παρόν θα τα κατάφερνες να την πετύχεις με τα "τέλεια σχέδιά σου" που θα τα σκεφτείς όταν έρθει η ώρα, γιατί τώρα δεν αδειάζεις έχεις ν' ασχοληθείς μ' αυτό που πραγματικά σ' αρέσει, να αφήνεσαι στην ψευδαίσθηση της δύναμης όταν το παίζεις θεός στην δήθεν στοχευμένη μα τελείως τυφλή κι ανούσια μοιρασιά ακραίου ανθρώπινου πόνου. Νομίζεις ότι μας διαφεύγει πως είσαι ικανός μόνο για βόμβες και  ρουκέτες, όχι για χτίσιμο στην πραγματική ζωή. Και πως, αν μας φλομώσεις με "βαθυστόχαστες" ιδεολογικές μπούρδες για το πόσο κακός είναι ο κόσμος μας, λες και δεν μπορούμε να τον αξιολογήσουμε μόνοι μας, δεν θα καταλάβουμε ότι αν είχες την ευκαιρία να τον ξεκινήσεις απ' το μηδέν απλώς θα τον έκανες σαν τα μούτρα σου. Δηλαδή χίλιες φορές χειρότερο.

Έχεις δίκιο και που μιλάς για σύγκρουση. Ναι, βέβαια και θα συγκρουστούμε μαζί σου. Όσο χρειαστεί. Θα κάνουμε τα πάντα για να κρατήσουμε όσο μπορούμε άθικτο αυτό το ατελές θεσμικό μας σπίτι που, μπροστά στην κόλαση που μας επιφυλάσσεις εσύ, μοιάζει ήδη με παράδεισο. Αυτό κυρίως γράφω για να σου πω. Μην αμφιβάλλεις καθόλου. Το ξέρουμε ότι μπορείς να μας πλήξεις. Έχουμε επενδύσει στην ζωή μας, έχουμε την γενναιότητα να έχουμε αναλάβει κινδύνους απέναντι στην ζωή κι απέναντι σε κάποιους σαν εσένα. Μα να ξέρεις ότι είσαι τρομοκράτης στους στόχους μόνο. Στ' αποτελέσματα είσαι απλώς στυγνός δολοφόνος. Τον πόνο που έχεις αφιερώσει την ζωή σου να προξενείς τον έχουμε ζήσει, και θα τον ενσωματώσουμε ξανά αν χρειαστεί. Τον τρόμο που επιδιώκεις όμως, μπορούμε να τον αποφύγουμε. Και θα το κάνουμε πάσει θυσία. Όχι τόσο για να αποτύχεις, όσο για να μην καταστραφούμε. Μα και η δική σου αποτυχία θα είναι κι αυτή μεγάλη ανταμοιβή.

Και στο ραντεβού, μην μας περιμένεις, δεν θα έρθουμε όπου κι αν είναι. Να πας μόνος σου. Ο καθένας έχει την δική του πορεία. Εσύ να γκρεμίσεις ό,τι προλάβεις. Εμείς να χτίσουμε ό,τι μπορέσουμε. Κι απ' αυτά που θα καταστρέψεις, κι από άλλα καινούρια που βλέπουμε στο μέλλον μας. Οι δρόμοι μας δεν συναντιούνται. Θα χαρούμε πολύ να σε ξαναδούμε τότε μόνο που πάλι αυτή η διάτρητη δημοκρατία που χλευάζεις και περιφρονείς θα σε ξαναβάλει στην φυλακή. Για κάποιους σαν εσένα την έχουμε, περισσότερο από κάθε άλλον. Θα ξανασυναντηθούμε στο ίδιο γυαλί μόνο, κι εσύ θα ξανακάθεσαι στο σκαμνί, σε άλλη συνάντηση μην ελπίζεις. Τότε θα έχεις την θέση που επιφυλάσσει μια δημοκρατία που σέβεται τον εαυτό της, σ' εκείνους που δεν σέβονται είτε τους πολίτες της είτε την ίδια. 

Αυτή είναι η μόνη συνάντησή μας που προσδοκούμε μ' ανυπομονησία. Τότε που θα έχουμε πάλι την πολυτέλεια να φανούμε ξανά επιεικείς απέναντί σου. Την ευχαρίστηση να σου δείξουμε, εμείς που αν δίνεις δυάρα για την ζωή μας είναι για να μας την στερήσεις, πόσο πολύ δεν σου μοιάζουμε. Τότε που θα έχουμε την ευκαιρία ν' αποδείξουμε και πάλι ότι η δημοκρατία μας που απαξιώνεις έχει πάντως και κάποιες μεγάλες κατακτήσεις. Που θα σου δώσουμε ακόμα μια ευκαιρία, εν γνώσει μας ότι θα την πετάξεις κι αυτή στα σκουπίδια, ευκαιρία να εκτιμήσεις τον σεβασμό που εμείς δείχνουμε μ' αυτούς τους θεσμούς που προσπαθείς να υποσκάψεις, ακόμα και σ' εκείνους που δεν διαθέτουν για κανέναν και για τίποτα ούτε τον ελάχιστο σεβασμό.

Προς τους απανταχού τρομοκράτες

Άσχετα από την ακραία ιδεολογική επένδυση με την οποία καλύπτετε τις ακραία αντικοινωνικές σας πράξεις, μην σας περνάει από το μυαλό ότι μας ξεγελάτε έστω και για ένα δευτερόλεπτο.

Ξέρουμε πολύ καλά ότι αυτό που σας διεγείρει δεν είναι κάποια ιδεολογία. Ό,τι κι αν λέτε, δεν ενδιαφέρεστε να "σώσετε τον κόσμο", ούτε καν για κάποιον τελείως πλανημένο λόγο. Καταλαβαίνουμε ότι το πραγματικό βαθύτερο κίνητρό σας είναι η διεστραμμένη ηδονή που κερδίζετε όταν, έστω και στιγμιαία, παίζετε τον θεό. Με τις ζωές των άλλων.

Δεν μας εκπλήσσει που επιλέγετε τον καταστροφικό τρόπο για να το κάνετε. Καθόλου. Αντιλαμβανόμαστε ότι ενδιαφέρεστε μόνο για το αποτέλεσμα στον ψυχισμό σας, κι όχι για άλλους ανθρώπους, έστω κι αυτούς που θεωρείτε δικούς σας, ούτε για το κοινωνικό σύνολο, έστω αυτό στο οποίο θεωρείτε ότι ανήκετε.

Το βρίσκουμε επομένως φυσικό που επιλέγετε να παίξετε έναν θεό-τιμωρό αντί θεό-ευεργέτη. Απλούστατα είναι απείρως ευκολότερο. Οδύνη και δυστυχία προωθείται στην τύχη με πολύ μεγαλύτερη ευκολία από χαρά και ευτυχία, που είναι αναγκαστικά εστιασμένες με κόπο.

Ξέρουμε ότι αυτός είναι ακριβώς ο λόγος που προσδιορίζει τα μέσα σας. Οι βόμβες είναι ιδανικά εργαλεία για τους σκοπούς σας. Πολύ προτιμότερες από τα νυστέρια. Σαν αυτά που πάντα επιστρατεύονται ενάντια στις βόμβες που "φυτεύετε" και τα φοβερά τους αποτελέσματα. 

Τέλος, μην νομίζετε ότι το μαρτύριο και ο πόνος που επίτηδες μας προκαλείτε, μας εμποδίζουν να νοιώσουμε ότι κι εσείς αισθάνεστε πόνο και μαρτύριο. Ότι καταφεύγετε στο να αφαιρείτε τον έλεγχο από τις ζωές άλλων επειδή αισθάνεστε οι ίδιοι αδύναμοι να ελέγξετε τις δικές σας ζωές με οποιονδήποτε σημαντικό τρόπο.

Προσέξτε καλά. Την ίδια στιγμή που λυπόμαστε για την δυστυχία σας, δηλαδή όποιοι έχουμε την τύχη να μας έχουν επηρεάσει οι φοβερές πράξεις σας σχετικά λιγότερο, αντιλαμβανόμαστε πολύ καλά ότι είστε οι χειρότεροι εχθροί μας.

Σας προειδοποιήσαμε.

ΥΓ. Με αφορμή τις χθεσινές Εκρήξεις στον Μαραθώνιο της Βοστώνης

Συναντώνται τα άκρα;

Εκείνοι που επιμένουν ότι τα άκρα δεν ταυτίζονται, έχουν δίκηο. Δεν ταυτίζονται.

Κι εκείνοι που λένε ότι τα άκρα συναντώνται, κι αυτοί έχουν δίκηο. Συναντώνται.

Στην αυθαιρεσία και την καταπίεση.

Στον ολοκληρωτισμό.

Τρομοκρατία ή κατάχρηση εξουσίας;

Η τρομοκρατία είναι σοβαρό πρόβλημα. Η κατάχρηση εξουσίας επίσης. Συνιστούν και τα δύο ακραίας μορφής αυθαιρεσία. Πέραν όμως αυτού, είναι άσχετα μεταξύ τους. Δεν συνδέονται. Ούτε κι όταν τα θύματα της κατάχρησης εξουσίας είναι τρομοκράτες. Είναι απόλυτα θεμιτό λοιπόν, να αναφέρεται κάποιος στο ένα χωρίς ταυτόχρονη αναφορά και στο άλλο.

Το να κάνεις ένοπλη τρομοκρατική ενέργεια και μάλιστα με όμηρο, είναι όντως χειρότερο από το να γρονθοκοπήσεις κάποιον. Προφανώς.

Αυτό δεν αλλάζει το γεγονός ότι θέλουμε Αστυνομία που συλλαμβάνει τους κακοποιούς, όσο επικίνδυνοι κι αν είναι, χωρίς κατάχρηση εξουσίας.

Κι αν επιμένουμε, δεν είναι γιατί συγκρίνουμε τους κακοποιούς με τους αστυνομικούς.

Είναι γιατί, αντίθετα, αρνούμαστε κατηγορηματικά να τους συγκρίνουμε.